Benutten ervaringskennis patiënten in het zorgproces, Hart- en longpatiënten UMC Utrecht

Waarom aan de slag met zelfmanagement?

De patiëntenorganisaties die bij het Landelijk Actieprogramma Zelfmanagement betrokken zijn hebben de wens uitgesproken om gezamenlijk een proefimplementatie in de praktijk te brengen. Het idee voor deze proefimplementatie is om patiënten gericht te ondersteunen in het ontwikkelen van kennis over de aandoening en vaardigheden om daarmee om te gaan. De zogenoemde “ervaringskennis” van patiënten met een chronische aandoening is zeer waardevol voor andere patiënten en kan (beter) worden benut. Om patiënten optimaal te kunnen versterken, is het van belang dat zowel de patiënt zelf, als de betrokken zorgverlener, een beeld heeft van de huidige kennis, vaardigheden en behoeften van de patiënt. Bij deze proefimplementatie wil men zich richten op zowel het versterken van de patiënt als de zorgverlener.

Het werd van belang geacht om bij het uitvoeren van de proefimplementatie aan te sluiten bij bestaande initiatieven in de praktijk. In het UMC Utrecht liep in samenwerking met de Hart&Vaatgroep reeds een pilot cursus zelfmanagement voor CVRM patiënten van de Divisie Hart&Longen van het UMCU (het voormalige Hart Long Instituut). Er is aansluiting gezocht bij dit lopende initiatief in het UMCU. Het doel is uiteindelijk om de generieke elementen uit deze proefimplementatie te kunnen destilleren zodat de geteste interventies ook bij andere chronische aandoeningen kunnen worden ingezet.

Welke professionals/zorgverleners zijn betrokken bij de proefimplementatie?

Bij deze proefimplementatie zijn de disciplines betrokken die de zorgspreekuren op de divisie Hart & Longen verzorgen in het UMCU. Dit zijn: verpleegkundigen/verpleegkundig specialisten i.s.m. de cardiologen of longartsen, de fysiotherapeuten, maatschappelijk werkers en diëtisten.

Op welke (type) patiënten is de proefimplementatie gericht?

Onderhavige proefimplementatie is gericht op patiënten die voor een chronische hart- of longaandoening onder behandeling zijn in het UMC Utrecht.

Interventies die worden ingezet

Tijdens deze proefimplementatie zullen de volgende interventies worden toegepast en worden getest:

• Het gebruiken van een Gezondheids vragenlijst voor het verkrijgen van een patiëntprofiel en een gericht advies te geven aan de patiënt. De Partners In Health (PIH) vragenlijst, gericht op zelfmanagement, maakt hier onderdeel vanuit.
• Het geven van de training Gezond Leven (er is een aparte training voor patiënten met een longaandoening en een aparte training voor patiënten met een hartaandoening)

De training wordt aangeboden mede op basis van de uitkomsten van de Gezondheidsvragenlijst. In de training wordt onder meer ingegaan op het ontwikkelen van een gezonde leefstijl en een functionele manier van omgaan met de ziekte. De training wordt gegeven door:

• een gespecialiseerde verpleegkundige
• een de maatschappelijk werker
• een ervaringsdeskundige
• de cardioloog of longarts, fysiotherapeut, maatschappelijk werker en diëtist geven voorlichting in de training.

De training is deels gestoeld op het train-de-trainer concept (cursus voor en door patiënten). Op deze manier wordt de ervaringskennis van patiënten benut én geeft tijd en ruimte aan de zorgverlener om eigen kennis optimaal in te zetten. Patiëntenorganisaties kunnen ervaringsdeskundigen opleiden om de training te kunnen geven.

Naast de twee genoemde interventies zijn voorafgaande aan de proefimplementatie de hierboven genoemde zorgverleners van het UMCU getraind in de Motivational Interviewing- techniek: een counselingstijl die directief en cliëntgericht is. Het helpt cliënten hun ambivalentie ten aanzien van gedrag te exploreren en op te lossen. De Motivational Interviewing stijl is een methode van samenwerken, gebruik makend van verschillende principes en technieken

Relatie tot het generiek model zelfmanagement

Deze interventies die in deze proefimplementatie worden getest grijpen voornamelijk terug op het items ‘ervaringskennis’ en ‘eigen aandeel in de zorg’ uit (de op 1 na buitenste cirkel van) het generiek model. 

Wat zijn de beoogde effecten, het doel en de successen van de interventie?

Het doel van de proefimplementatie is het versterken en ondersteunen van patiënten met een chronische Hart- of Longaandoening door middel van het vergroten van hun (ervarings)kennis en vaardigheden. Daarnaast heeft het tot doel een gezonde leefstijl bij de patiënt te ontwikkelen en een functionele manier van omgaan met de ziekte.  Hiermee wordt beoogd het zorgproces te verbeteren en het zelfmanagement van Hart- en long patiënten te optimaliseren. 

Welke patiëntenorganisatie(s) zijn betrokken en waarom?

Bij deze proefimplementatie zijn meerdere patiëntenorganisaties betrokken: de Hart&Vaatgroep (HVG) en het Astma Fonds.

Wanneer gaat de proefimplementatie van start en wanneer is het afgerond?

In Maart 2011 is gestart met de eerste bijeenkomsten ter voorbereiding van de proefimplementatie. De vermoedelijke looptijd van het traject is ¾ jaar en zal derhalve afgerond worden eind 2011.

Welke organisaties en personen zijn betrokken bij de proefimplementatie?

Bij deze proefimplementatie zijn betrokken: Jeroen Havers (CBO), Karin Idema (HVG) en Yvonne Bunnik (Astmafonds). Lees ook enkele interviews over ervaringen met deze proefimplementatie (zorgverleners en patiënten).

Resultaten van het project zullen we op deze site bekendmaken!