Wat is uw rol in het project?
“Ik ben vanaf het begin betrokken geweest als projectmedewerker. Enige tijd geleden heb ik van Joyce Zweers de rol van projectleider overgenomen. Ik werk als verplegingswetenschapper in de zorglijn Cardiologie van de Divisie Hart & Longen, waarbij ik onder andere de koppeling maak tussen wetenschap en praktijk en me bezighoud met zorgontwikkeling en kwaliteitsverbetering.”

Hoe reageren de patiënten op het project?
“Sommigen besluiten na het invullen van de vragenlijsten en het gesprek met de verpleegkundige dat ze geen behoefte hebben aan een groepstraining. Ze missen bijvoorbeeld op dat moment de motivatie om actief te werken aan hun leefstijl of zoeken liever hulp in hun eigen buurt. Ze kunnen trouwens altijd later instromen, als ze dat willen. De meeste patiënten gaan wél graag met de cursus aan de slag. Zij waarderen de trainingen: ze zijn blij met het lotgenotencontact en voelen zich prettig en veilig. Het vertrouwensniveau dat ze in korte tijd bereiken vind ik zelf bijzonder: de cursisten delen persoonlijke zaken met elkaar en zijn open over hun gevoel.”

Zijn er ook dingen die minder goed lopen?
“Patiënten vinden het moeilijk persoonlijke doelen te formuleren. En als de training begint, weten ze soms niet meer precies wat er tijdens de intake is besproken. Daarom geven we nieuwe cursisten voortaan zwart-op-wit mee wat ze hebben afgesproken, zodat hun voornemens niet vervagen. Dan nog blijkt dat patiënten het heel moeilijk vinden om thuis een doel te realiseren en concretiseren. Hun ambities zijn snel te vaag, bijvoorbeeld: ik wil meer goede vetten gaan eten. Verder geldt ook dat als je een dag slecht hebt gegeten of niet hebt gewandeld, je daar niet meteen de nadelen van merkt. Dan is het gemakkelijker om het er eens bij te laten zitten. Het onderwerp stress blijkt een uitzondering: daar hebben mensen doorgaans dagelijks last van, dus de urgentie is daarbij groter en daardoor ook de wil om er iets aan te doen.”

Hoe moeilijk vinden patiënten het om hun voedingspatroon aan te passen?
“Heel moeilijk. Ze krijgen van ons voorlichting over gezond eten, maar het blijft niet altijd goed hangen. Een deelnemer vertelde bijvoorbeeld enthousiast dat hij meer vis was gaan eten. Hij had een lekkerbekje bij de viskar gehaald, terwijl wij het meer bedoelden als vleesvervanging bij de avondmaaltijd. We besteden dan ook veel aandacht aan terugkoppeling. Zo houd je er zicht op hoe de informatie aankomt en wat mensen ermee doen. Een deel is ook kennisgebrek. Vooral ouderen weten niet goed wat er in hun eten zit. Ze koken de vitamines vaak helemaal uit de groenten en gebruiken veel roomboter. Bewustwording is dus erg belangrijk.”

Wat zijn voorbeelden van concrete doelen?
“Bij de groep met longpatiënten zat een vrouw die caravans schoonmaakt. Zij had last van kortademigheid en vermoeidheid. In de training heeft ze een precies aantal caravans bepaald dat ze per dag kan wassen. Daarmee gaf ze haar grenzen goed aan. In de hartgroep speelt de angst voor een nieuw infarct vaak een grote rol. Mensen die met dergelijke stress kampen, stellen zichzelf bijvoorbeeld het doel om twee keer per dag ontspanningsoefeningen te doen, naar buiten te gaan als ze zich gestrest voelen en hun gevoel te delen.”

Zijn de deelnemers na afloop inderdaad vaardiger op het vlak van zelfmanagement?
“Dat weten we nog niet. In de evaluatie hebben we wel aan mensen gevraagd hoe ze de training vonden, maar niet zozeer wat deze voor hun dagelijks leven heeft opgeleverd. Pas in het vervolg van het programma gaan we meten of iemand bijvoorbeeld meer is gaan bewegen, anders is gaan eten, minder angstig is, zich fitter voelt of beter met stress omgaat. We organiseren nog terugkombijeenkomsten, waarbij we nieuwe vragenlijsten laten invullen en de antwoorden vergelijken met die van de intake.”

In hoeverre verbetert dit project het zorgproces?
“Voorheen gaven we patiënten enkel voorlichting over een gezonde leefstijl. We geven patiënten nu heel concrete handvatten om hen te leren omgaan met hun aandoening en hun leefstijl blijvend aan te passen. De huisarts krijgt een brief over het trainingsprogramma en de gestelde doelen en na afloop informeren we hem of haar over wat de patiënt heeft gedaan, inclusief een eventueel multidisciplinair vervolgadvies. Dat advies is zo veel mogelijk afgestemd op de thuissituatie. Als patiënten verdere ondersteuning nodig hebben bij het veranderen van hun leefstijl , helpen we hen bij het vinden van deskundige hulp in de buurt, onder meer via onze website. We leren patiënten dus op de training de vaardigheden aan, maar de werkelijke gedragsverandering moeten ze zelf thuis realiseren!”

Hoe ziet de toekomst van het project eruit?
“De pilot is afgelopen, maar het project gaat door. Het evalueren en verbeteren wordt een vast onderdeel van de werkwijze. De huidige trainingen zijn al anders dan de eerste trainingen! We stellen het continu bij: zo hebben we cursusmateriaal ontwikkeld en de trainers zijn nu meer gewend aan het geven van de training. We willen de trainers nog verder opleiden, zodat zij de patiënten optimaler kunnen voorlichten en coachen. En we willen meer advies op maat gaan geven per individuele patiënt. Sommige cursisten worden zo door hun stress beperkt, dat ze extra begeleiding nodig hebben. We onderzoeken nu hoe we dat kunnen organiseren: door individuele consulten, in de eerste lijn of toch misschien in een groep binnen het ziekenhuis. Kortom, we blijven het aanbod uitbreiden en aanscherpen.”
 


terug