Zorgverleners moeten beter op maat communiceren met laaggeletterden - Daphne Schipper
Aansluiten bij de ander lijkt het sleutelwoord. Het is de hoogste tijd voor de zorg om de laaggeletterde patiënt écht in het vizier te krijgen.
Op de eerste dag van de Week van de Alfabetisering, heeft de Gezondheidsraad haar advies 'Laaggeletterdheid te lijf' aangeboden aan minister Edith Schippers. Een welkom en hoognodig advies vindt het CBO/LAZ, er is namelijk nog veel werk aan de winkel om de (gezondheids)positie van laaggeletterden, of in bredere zin beperkt gezondheidsvaardigen, te versterken. De gezondheidsraad stelt dat zorgverleners beter moeten kunnen aansluiten bij patiënten die niet goed kunnen lezen en schrijven.
Laaggeletterdheid maakt minder gezond
Nederland telt zo’n 1,5 miljoen laaggeletterden, ongeveer 10% van onze bevolking. Uit een nog niet gepubliceerd onderzoek van Marcel Twickler, Internist-endocrinoloog en staflid Endocrinologie, Diabetologie en Metabole Ziekten in het Universitair Ziekenhuis Antwerpen blijkt daarbij dat ongeveer 20 tot 25% van de patiënten die een beroep doet op de gezondheidszorg lage gezondheidsvaardigheden heeft. Zij hebben niet de vaardigheden om informatie over hun gezondheid te verkrijgen, te begrijpen en te gebruiken bij het nemen van gezondheid gerelateerde beslissingen. Het niet kunnen lezen en schrijven speelt daarbij vaak een grote rol.
Daarmee zijn gezondheidsvaardigheden een belangrijk thema in de gezondheidszorg, want: laaggeletterden hebben vaker een slechtere gezondheid dan hoog geletterden en zij hebben vaker last van verschillende aandoeningen zoals diabetes, depressie, hartfalen en kanker. Volgens berekeningen van de Stichting Lezen & Schrijven wordt de zorgsector voor 61 miljoen euro extra belast als gevolg van laaggeletterdheid. Door de ‘onzichtbaarheid’ van het probleem -laaggeletterden schamen zich vaak voor hun laaggeletterdheid en zullen dit daardoor vaak proberen te camoufleren- is het vermoeden dat dit bedrag veel hoger ligt, op zijn plaats.
Zelfmanagement
Al met al reden genoeg om de handen ineen te slaan en de (gezondheids)positie van deze groep laaggeletterde patiënten te versterken. Hoe je zelfmanagement voor deze moeilijk bereikbare groep mogelijk maakt, is dan ook een speerpunt binnen het Landelijk Actieprogramma Zelfmanagement NPCF-CBO (LAZ).
Het LAZ richt zich in haar activiteiten op de vraag hoe zorgverleners en hun patiënten geholpen kunnen worden zodat de patiënt zelf regie neemt over de eigen ziekte daar waar ze dat willen én kunnen om de ‘eigen’ goede kwaliteit van leven te optimaliseren. Zeker gezien de kennis dat laaggeletterden over het algemeen meer gebruik maken van gezondheidszorg is het van groot belang dat er specifiek aandacht wordt besteed aan het ondersteunen van deze groep patiënten. Hoe? Door te kijken, te zien en door écht te luisteren naar de patiënt en samen te verkennen waar de behoefte en mogelijkheden liggen om vorm te geven aan zelfmanagement. Aansluiten bij de ander lijkt het sleutelwoord. Het is de hoogste tijd voor de zorg om de laaggeletterde patiënt écht in het vizier te krijgen.
Inspiratie
De Week van de Alfabetisering liep van 5 tot en met 11 september. Op donderdag 8 september, Wereldalfabetiseringsdag, organiseerde de Alliantie Gezondheidsvaardigheden de
‘Inspiratiemarkt Gezondheidsvaardigheden en Zelfmanagement’. Een markt waar iedereen kon shoppen en iets van zijn of haar gading kon vinden. Er waren geen lange voordrachten, maar tal van korte ontmoetingen met de praktijk. Tevens waren er informatiestands en ontmoetingstafels om goede praktijkvoorbeelden en onderwerpen te bespreken. Het
CBO en het
LAZ waren mede-organisator. Het verslag van deze inspiratiemarkt is binnenkort op deze website te vinden.
Daphne Schipper
Daphne Schipper (1976) studeerde Gezondheidswetenschappen aan de Universiteit Maastricht en is sinds december 2006 werkzaam als adviseur bij het CBO. Zij begeleidde diverse trajecten op het gebied van richtlijn- en indicatorenontwikkeling en werkt sinds begin 2010 voor het Landelijk Actieprogramma Zelfmanagement NPCF-CBO (LAZ). Daphne richt zich in haar werk graag op verbetering van zorg aan de meest kwetsbaren in onze samenleving. Vanuit deze passie werkte ze onder meer aan de ontwikkeling van een aantal kind-gerelateerde richtlijnen en legt zij binnen het LAZ de nadruk op wat er noodzakelijk is om chronische patiënten met beperkte gezondheidsvaardigheden te ondersteunen in het nemen van regie over de eigen ziekte, daar waar de patiënt dat wil én kan.
Het advies
De gezondheidsraad stelt dat zorgverleners beter moeten kunnen aansluiten bij patiënten die niet goed kunnen lezen en schrijven. Dit vergt bewustwording en zij moeten goede communicatieve vaardigheden aanleren tijdens de opleiding of door nascholing. Inbreng van patiënten gaat namelijk niet altijd vanzelf en zorgverleners gaan er nog te vaak stilzwijgend en onterecht van uit dat het met de lees- en schrijfvaardigheid van mensen wel goed zit.
Verder stelt de Raad dat tijd voor communicatie en besluitvorming zouden moeten worden doorgerekend als zelfstandige werkprocessen in termen van professionele competenties, tijd en geld. Met andere woorden, er zou een soort kijk- en luistergeld in de vergoedingen moeten worden meegenomen. Daarnaast vindt de Raad het de taak van de minister om de negatieve neveneffecten van allerhande beleidsmaatregelen bij de groep laaggeletterden nauwlettend te volgen.
Reactie plaatsen
Heeft u vragen, opmerkingen, tips of inspirerende ideeën, neem dan contact met ons op.