Zelfmanagement binnen bereik? Door Loes Schouten

Een goed geïnformeerde, geïnstrueerde en zelfbewuste patiënt: Zelfmanagement als heilige graal voor een optimale kwaliteit van leven voor mensen met een chronische aandoening. Het klinkt hoopgevend en veelbetekenend. Maar hoe reëel is dit eigenlijk. En, voor wie?

Zelf management veronderstelt een goed geïnformeerde competente en vaardige patiënt.  Voor het voeren van eigen regie, het verkrijgen van informatie over gezondheid en het begrijpen en toepassen van die informatie zijn vaardigheden nodig

Voor lang niet alle patiënten zijn deze vaardigheden een vanzelfsprekendheid. Mensen met een andere culturele achtergrond, kwetsbare ouderen, laaggeletterden en mensen met cognitieve problemen en/of een verstandelijke beperking. Hoe houden deze mensen zich staande in een steeds complexer wordende gezondheidszorg. Begrijpen zij de veelheid aan informatie van hun zorgverlener. Vinden zij  hun weg in de zorg. Zijn zij in staat hun chronische aandoening zelf te managen?

Zelfmanagement beoogt gezamenlijke verantwoordelijkheid en samenwerking, maar hoe gezamenlijk kan het zijn als de patiënt niet bereikt wordt in het zelf managen van zijn chronische aandoening.

In de literatuur valt niet voor niets veelvuldig het begrip 'health literacy'. Talloze groepen patiënten blijken moeilijk bereikbaar  en daarmee ongeletterd op gezondheidsgebied. Niet omdat zij fysiek of geografisch niet te vinden zijn, maar omdat de geëigende hulpmiddelen van de moderne zorgverlener hen maar moeilijk bereiken. Wat als de folder niet gelezen kan worden, de voorlichting niet verstaan of begrepen? Hoezo zelfmanagement als het de patiënt aan voldoende vaardigheden en/of capaciteiten ontbreekt of andere culturele waarden hem belemmeren zelf het heft in eigen hand te nemen?

Gaat het ‘managen van het zelf’ aan hen voorbij? Of vereist het bevorderen van zelfmanagement een andere werkwijze zoals voorgeschreven in de Workshop Gezondheidsvaardigheden?

Loes Schouten

* Loes Schouten (1966) studeerde Gezondheidswetenschappen aan de Universiteit Maastricht. Thans is zij werkzaam als managing consultant bij het CBO. Zij heeft ruim 15 jaar ervaring met verbeter- en verandertrajecten in de zorgsector en heeft diverse publicaties op haar naam staan. Zij leidt diverse landelijke kwaliteitsprogramma’s, en promoveerde eind vorig jaar cum laude op een onderzoek naar de (kosten)effectiviteit en succesfactoren van tijdelijke samenwerkings- en leernetwerken gericht op verbetering van zorg.

Enkele literatuur referenties over health literacy

Nutbeam D. The evolving concept of health literacy. Soc Sci Med. 2008;67:2072-8. Abstract

Saan H, Singels L. Gezondheidsvaardigheden en informed consent. De bijdrage van het ‘health literacy’-perspectief aan patiëntenrechten. Woerden: Nationaal Instituut voor Gezondheidsbevordering en Ziektepreventie; 2006. Abstract

Ishikawa H, Yano E, Ishikawa H, Yano E. Patient health literacy and participation in the health-care process. [Review] [58 refs]. Health Expectations 11[2], 113-122. 1369-7625 2008. England. Abstract

Paasche-Orlow MK, Parker RM, Gazmararian JA, Nielsen-Bohlman LT, Rudd RR, Paasche-Orlow MK, et al. The prevalence of limited health literacy. Journal of General Internal Medicine 20[2], 175 184. 1525-1497 2005. United States. Abstract

Williams MV, Davis T, Parker RM, Weiss BD, Williams MV, Davis T, et al. The role of health literacy in patient-physician communication. [Review] [84 refs]. Family Medicine 34[5], 383-389. 0742-3225 2002. United States. Abstract

---

Reactie plaatsen

Naam:
Reactie:
Code: